Διαταραχή Ελλειματικής Προσοχής

Υπερκινητικότητα

Πολλές φορές ακούμε γονείς και εκπαιδευτικούς να δυσανασχετούν με κάποια παιδιά και να τα χαρακτηρίζουν «ζωηρά», «ανυπάκουα» ή ακόμη και «κακομαθημένα».

Ισχύει, πράγματι, κάτι από τα παραπάνω ή υπάρχει κάτι βαθύτερο που ονομάζεται «υπερκινητικότητα»;

Ο όρος «υπερκινητικότητα» αναφέρεται στην μεγάλη διάσπαση προσοχής και στην υπερδραστηριότητα. Τα υπερκινητικα παιδιά είναι απρόσεκτα, έχουν διάσπαση προσοχής, βρίσκονται διαρκώς σε υπερδιέγερση και κίνηση, προκαλούν μονίμως φασαρία και συνήθως παρουσιάζουν και κάποιες ακόμη δυσκολίες, οι οποίες φαίνονται και επιδρούν στην κοινωνική, αλλά και στην σχολική τους ζωή.

Η υπερκινητικότητα μπορεί να συνοδεύεται και από δυσκολίες στην μάθηση, όχι όμως και από μειωμένη νοητική ικανότητα.

Τα κύρια χαρακτηριστικά των παιδιών με ΔΕΠ-Υ είναι η εκδήλωση συμπτωμάτων απροσεξίας και/ή παρορμητικότητας-υπερκινητικότητας, σε βαθμό δυσανάλογο με την ηλικία τους, με αποτέλεσμα να εμφανίζουν περιορισμένες ικανότητες για συγκέντρωση της προσοχής τους, αναστολή των παρορμήσεών τους και ρύθμιση της συμπεριφοράς τους, σύμφωνα με συγκεκριμένους κανόνες.

Πιθανόν να παρατηρηθούν σημάδια της διαταραχής από την ηλικία των 3 ετών, γίνονται όμως περισσότερο εμφανή κατά την σχολική ηλικία.

Πιο συγκεκριμένα, τα παιδιά με υπερκινητικότητα παρουσιάζουν τα παρακάτω χαρακτηριστικά σημεία:

  • Ανησυχία και υπερκινητικότητα. Δυσκολεύονται να παραμείνουν για πολύ στο ίδιο μέρος ή να κάνουν την ίδια δραστηριότητα.
  • Στριφογυρίζουν νευρικά και φαίνονται σαν να «μην ησυχάζουν ποτέ». Ενδεχομένως να συνυπάρχει και δυσκολία στον ύπνο.
  • Μιλούν ασταμάτητα και διακόπτουν τους άλλους όταν μιλούν. Μπορεί να αδυνατούν να ακολουθήσουν οδηγίες και να φαίνονται σαν να μην παρακολουθούν τον συνομιλητή τους.
  • Διασπάται εύκολα η προσοχή τους και υπάρχει δυσκολία στην ποιοτική συγκέντρωση σε εργασίες ή ακόμα και στο παιχνίδι και συνήθως ο χρόνος συγκέντρωσης είναι περιορισμένος.
  • Εμφανίζουν παρορμητικότητα, ξαφνικά κάνουν πράγματα χωρίς να τα σκεφτούν τις συνέπειες των πράξεων τους. Μπορεί, λόγω της παρορμητικότητας, να εμφανίζουν αυθόρητη επιθετικότητα.
  • Αδυνατούν να περιμένουν τη σειρά τους στην τάξη, σε παιχνίδια, στη συζήτηση ή σε άλλη κοινωνική κατάσταση.

Όλα αυτά τους δημιουργούν προβλήματα στην καθημερινότητά τους και στην συναισθηματική τους κατάσταση και συνήθως παρατηρείται  και άλλων προβλημάτων, όπως αναφέρονται παρακάτω.

 

Δευτερογενείς συνέπειες της υπερκινητικότητας:

  • Πιθανότητα καθυστερημένης ανάπτυξη λόγου.
  • Ειδικές μαθησιακές δυσκολίες, με δυσκολίες στην γραφή και την ανάγνωση
  • Κοινωνική ανωριμότητα και δυσκολία στην ανάπτυξη και διατήρηση κοινωνικών επαφών (λόγω της συμπεριφοράς τους).
  • Αισθήματα απόρριψης, άγχους, ανασφάλειας, αποτυχίας και μειωμένης αυτοεκτίμησης λόγω των επανειλημμένων δυσκολιών και αποτυχιών στο σχολείο και τις διαπροσωπικές σχέσεις.
  • Διαταραχή διαγωγής - Προβλήματα στην συμπεριφορά, όπως επιθετικότητα, ευμετάβλητο συναίσθημα, μειωμένη ανταπόκριση στην πειθαρχία, εκρήξεις θυμού κ.ά.
  • Πιθανές διαταραχές στον ύπνο και το φαγητό.

 

 

Το DSM-IV (American Psychiatric Association, 1994) περιγράφει με λειτουργικό τρόπο τα βασικά χαρακτηριστικά ως ακολούθως:

 

(1)   Έξι (ή περισσότερα) από τα ακόλουθα συμπτώματα απροσεξίας έχουν επιμείνει για τουλάχιστον 6 μήνες , σε βαθμό δυσπροσαρμοστικό και ασυνεπή σε σχέση με το αναπτυξιακό επίπεδο.

 

Απροσεξία

α) Συχνά αποτυγχάνει να επικεντρώσει την προσοχή σε λεπτομέρειες ή κάνει λάθη απροσεξίας στις σχολικές εργασίες ή άλλες δραστηριότητες.

β) Συχνά δυσκολεύεται να διατηρήσει την προσοχή σε δουλειές ή δραστηριότητες παιχνιδιού.

γ) Συχνά φαίνεται να μην ακούει όταν του απευθύνεται ο λόγος.

δ) Συχνά δεν ακολουθεί μέχρι τέλους οδηγίες και αποτυγχάνει να διεκπεραιώσει σχολικές εργασίες, δουλειές που του ανατίθενται ή καθήκοντα στο χώρο εργασίας (χωρίς να οφείλεται σε εναντιωματική συμπεριφορά ή αποτυχία κατανόησης των οδηγιών).

ε) Συχνά δυσκολεύεται να οργανώσει δουλειές και δραστηριότητες.

στ) Συχνά αποφεύγει ή αποστρέφεται ή είναι απρόθυμος να εμπλακεί σε δουλειές που απαιτούν αδιάπτωτη πνευματική προσπάθεια (όπως σχολική εργασία ή προπαρασκευή των μαθημάτων στο σπίτι).

ζ) Συχνά χάνει αντικείμενα απαραίτητα για δουλειές ή δραστηριότητες (π.χ παιχνίδια, σχολικές εργασίες που έχουν δοθεί για το σπίτι, μολύβια, βιβλία)

η) Συχνά η προσοχή διασπάται εύκολα από εξωτερικά ερεθίσματα

θ) Συχνά ξεχνά καθημερινές δραστηριότητες

 

(2) έξι (η περισσότερα) από τα ακόλουθα συμπτώματα υπερκινητικότητας –παρορμητικότητας έχουν επιμείνει για τουλάχιστον 6 μήνες, σε βαθμό δυσπροσαρμοστικό και ασυνεπή με το αναπτυξιακό επίπεδο:

 

Υπερκινητικότητα

α) Συχνά κινεί τα χέρια ή τα πόδια ή στριφογυρίζει στη θέση

β) Συχνά αφήνει τη θέση στην τάξη ή σε άλλες περιστάσεις, στις οποίες αναμένεται ότι θα παραμείνει καθισμένος.

γ) Συχνά τρέχει εδώ κι εκεί και σκαρφαλώνει με τρόπο υπερβολικό σε περιστάσεις, οι οποίες δεν προσφέρονται για ανάλογες δραστηριότητες

δ) Συχνά δυσκολεύεται να παίζει ή να συμμετέχει σε δραστηριότητες ελεύθερου χρόνου ήσυχα

ε) Συχνά είναι διαρκώς σε κίνηση και συχνά ενεργεί σαν να «κινείται με μηχανή»

στ) Συχνά ομιλεί υπερβολικά

 

Παρορμητικότητα

ζ) Συχνά απαντά απερίσκεπτα πριν ολοκληρωθεί η ερώτηση

η) Συχνά δυσκολεύεται να περιμένει τη σειρά του

θ) συχνά διακόπτει ή ενοχλεί με την παρουσία του τους άλλους (π.χ παρεμβαίνει σε συζητήσεις ή παιχνίδια)

 

Β. Μερικά συμπτώματα υπερκινητικότητας-παρορμητικότητας ή απροσεξίας που προκαλούν την έκπτωση υπήρχαν πριν την ηλικία των 7 ετών.

Γ. Η έκπτωση λόγω των συμπτωμάτων είναι παρούσα σε δύο ή περισσότερα πλαίσια (π.χ στο σχολείο  και στο σπίτι)

Δ. Πρέπει να υπάρχει σαφής απόδειξη κλινικά σημαντικής έκπτωσης στην κοινωνική ή σχολική λειτουργικότητα.

Ε. Τα συμπτώματα δεν εμφανίζονται αποκλειστικά στην διάρκεια της πορείας μια Διάχυτης Αναπτυξιακής Διαταραχής, Σχιζοφρένειας ή άλλης Ψυχωτικής Διαταραχής και δεν εξηγούνται καλύτερα με άλλη ψυχική διαταραχή (π.χ Διαταραχή της Διάθεσης, Αγχώδης Διαταραχή, Αποσυνδετική Διαταραχή ή Διαταραχή της Προσωπικότητας).

ΣΤ. Πρέπει να υπάρχουν συμπτώματα, είτε από την πρώτη ομάδα, είτε από την δεύτερη.

 

Για πόσο χρόνο πρέπει να συγκεντρώνεται το παιδί;

Η διάρκεια προσοχής παιδιών σε μια δραστηριότητα που απαιτεί σταθερή προσοχή, σχετίζεται με την ηλικία και είναι:

  • 2 ετών: 7 λεπτά
  • 3 ετών: 9 λεπτά
  • 4 ετών: 13 λεπτά
  • 5 ετών: 15 λεπτά
  • 6-7 ετών: 60 λεπτά

 

 

Τι μπορώ να κάνω για να βοηθήσω το παιδί μου;

  • Χρησιμοποιήστε απλές, ξεκάθαρες και άμεσες οδηγίες. Χρησιμοποιήστε μόνο μία οδηγία κάθε φορά. Αποφύγετε μεγάλες και πολύπλοκες εντολές.
  • Αποφύγετε τις γενικεύσεις, όπως το να περιμένετε να είναι "φρόνιμο" ή να "συμπεριφέρεται καλά". Περιγράψτε την απαιτούμενη συμπεριφορά πολύ ξεκάθαρα, μην υποθέσετε ότι το παιδί ξέρει τι εννοείτε.
  • Δεδομένου ότι τα υπερκινητικά παιδιά λαμβάνουν συχνά κριτική, είναι καλό να χρησιμοποιήσετε επιβραβεύσεις για την καλή συμπεριφορά, οι οποίες θα πρέπει να έχουν νόημα για το παιδί και θα πρέπει να έχουν συμφωνηθεί εκ των προτέρων μαζί του. Χρησιμοποιήστε επιβραβεύσεις που δίνουν στο παιδί ένα αίσθημα ευθύνης και ελέγχου.
  • Να ενθαρρύνετε τις κοινωνικές δραστηριότητες και φιλίες, όπως και να προωθήσετε τις δυνάμεις του παιδιού σε ευχάριστες ενασχολήσεις, εξωσχολικά ενδιαφέροντα, αποφεύγοντας εργασίες και δραστηριότητες που μπορεί να οδηγήσουν σε αίσθημα αποτυχίας και σε απογοήτευση.
  • Έχετε ένα δομημένο ημερήσιο πρόγραμμα, ξεκάθαρους κανόνες και ρουτίνες.
  • Βοηθήστε το να μάθει σε μικρά κομμάτια, με συχνά διαλείμματα.

 

Για να γίνει μια έγκυρη διάγνωση της διαταραχής αυτής απαιτείται μια διεπιστημονική ομάδα που να έχει τη συμμετοχή του κλινικού παιδοψυχολόγου,  του εργοθεραπευτή, του λογοπεδικού, του ειδικού παιδαγωγού,  του παιδονευρολόγου ή/και παιδοψυχίατρου, οι οποίοι και θα καθορίσουν ένα εξατομικευμένο πρόγραμμα θεραπευτικής παρέμβασης.

 

Το πρόγραμμα της θεραπευτικής παρέμβασης των παιδιών με Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής – Υπερκινητικότητα έχει ως στόχο του την αντιμετώπιση των συμπτωμάτων και των δευτερευόντων συνεπειών της διαταραχής.

Η ενημέρωση των γονέων και του περιβάλλοντος του παιδιού, σχετικά με την διαταραχή και τα συμπτώματά της, είναι απαραίτητη, καθώς πρέπει να υπάρξει κατανόηση ότι η συμπεριφορά του παιδιού οφείλεται σε αδυναμία ελέγχου του και όχι σε ανυπακοή ή απόρροια κακής διαγωγής.

Ταυτόχρονα, η συνεργασία θεραπευτών – γονέων βοηθά στην αντιμετώπιση και μείωση των ανεπιθύμητων ενεργειών, αλλά και την τροποποίηση της συμπεριφοράς του παιδιού. Τέλος, είναι πολύ βοηθητική η παρέμβαση για την ειδικές μαθησιακές δυσκολίες, κάτι που θα τονώσει την αυτοεκτίμηση του παιδιού.

 

 

Βιβλιογραφία

Barkley, R. (1996). "Attention Deficit Hyperactivity Disorder". In Marsh E.J. and Barkley R. (eds). Child Psychology. New York: Guildford Press.

Brown, T.E. (1997). New Brown Attention-Deficit Disorder Scales (Brown ADD Scales). New York: The Psychological Corporation.

Hinshaw, S. (1994). Attention Deficit Disorders and Hyperactivity in Children. Thousand Oaks, C.A.: Sage.

Holowenko, H. (1999). Attention Deficit/Hyperactivity Disorder. London and Philadelphia: Jessica Kingsley Publishers.

Jones, C.B. Sourcebook for children with Attention Deficit Disorder. Communication Skill Builder, Arizona

Richards, I. (1995). "ADHD, ADD and Dyslexia". In Cooper, C. and Ideus, K. (eds). Attention - Deficit / Hyperactivity Disorder: Educational, Medical and Cultural Issues. Maidstone, Kent: Association of Workers for Children With Emotional and Behavioural Difficulties.

Tannock, R. (1998). "Attention Deficit Hyperactivity Disorder: advances in cognitive, neurobiological, and genetic research". Journal of Child Psychology and Psychiatry 29, 289-300.

Ullman, R.K., Sleator, E.K. and Sprague, R.L. (1991) Attention Comprehensive Teachers' Rating Scale: ACTeRS, Illinois: MetriTech, Inc.

 

logo2
logo